Ministarstvo zdravlja je u junu započelo projekat koji bi trebalo da bude okončan u maju 2012. sa ciljem da se zaustavi širenje HIV infekcije i obezbedi nega i podrška ljudima koji žive sa HIV virusom ili sidom.

Projekat je fokusiran na rizične grupe koje su pod većim rizikom usled socijalnih determinanti zdravlja, kao što su siromaštvo, marginalizacija i praksa rizičnog ponašanja, u te grupe spadaju intravenski korisnici droga, muškarci koji imaju odnose sa muškarcima, osobe koje se bave seksualnim radom, mlade Rome i druge marginalizovane mlade, zatvorenike, decu i mlade u institucijama socijalnog staranja - maloletnike koji imaju problem sa zakonom i decu bez roditeljskog staranja i osobe koje žive sa HIV/aidsom.

Srbiji je u oktobru 2006, Globalni fond za HIV, tuberkulozu i malariju odobrio petogodišnji projekat u iznosu od oko 9,5 miliona evra za borbu protiv HIV/AIDS-a, a nosilac projekta je Ministarstvo zdravlja.

U Srbiji je od 1985. zaključno sa 20. novembrom ove godine zvanično registrovano 2.178 HIV pozitivnih osoba, od kojih je 1.381 osoba (63 odsto) već obolela od side, dok je 917 osoba umrlo od te bolesti. Najviše HIV pozitivnih osoba dijagnostikovano je u uzrastu od 25 do 39 godina, pri čemu je broj inficiranih, obolelih i umrlih muškaraca trostruko veći u odnosu na žene što ukazuje na veću izloženost muškaraca infekciji i slaže se sa evropskim i svetskim podacima.

Ovogodišnja kampanja će trajati tri nedelje i obeležava se pod motom „PREUZMI ODGOVORNOST“ a usmerena je na preuzimanje odgovornosti od strane svakog pojedinca.

HIV/AIDS EPIDEMIJA U SVETU KRAJEM 2007. GODINE

Prema najnovijim, modifikovanim procenama SZO i UNAIDS-a u svetu trenutno 33,2 miliona osoba živi sa HIV-om (2,5 miliona dece mlađe od 15 godina u odnosu na 1,5 milion u 2001. godini), uključujući i 2,5 miliona lica novoinficiranih HIV-om tokom 2007. godine. Drugim rečima, procene govore da se svakog dana tokom 2007. godine HIV-om zarazilo 6800 osoba, dok je preko 5700 lica umrlo od AIDS-a uglavnom zbog neadekvatne dostupnosti službama za prevenciju HIV-a i lečenje. 

Od 1981. godine kada je prvi put prepoznat kao nova bolest, AIDS je usmrtio više od 30 miliona ljudi, čineći HIV/AIDS epidemiju najdestruktivnijom u pisanoj istoriji čovečanstva. Procenjuje se da je u 2007. godini 2,1 milona ljudi umrlo od AIDS-a, od čega 330.000 dece mlađe od 15 godina.

Još jedna značajna karakteristika HIV epidemije u svetu je porast broja žena inficiranih HIV-om. Procenjuje se da krajem ove godine 15,4 miliona žena živi sa HIV-om, odnosno 1,6 miliona više nego 2001. godine. Samo u podsaharskoj Africi 61% svih odraslih osoba koje žive sa HIV-om su žene, na Karibima taj udeo je 43%, a u istočnoj Evropi i centralnoj Aziji žene čine 26% svih osoba koje žive sa HIV-om.

Podsaharska Afrika i dalje je najteže pogođen region u svetu, pri čemu se procenjuje da je ona dom za dve trećine svih osoba koje žive sa HIV-om (22,5 miliona ili 5% populacije). Samo u 2007. godini 1,6 miliona ljudi je umrlo od AIDS-a (više id ¾ svih umrlih), a 1,7 miliona je novoinficirano HIV-om (pad u odnosu na 2,2 milona 2001. godine). Takođe, procenjuje sa da preko 11 miliona dece čiji su roditelji umrli od AIDS-a živi u ovom regionu. Epicentar ove epidemije je u južnoj Africi gde živi trećina svetske HIV populacije, i gde je smrtnost od AIDS-a najveća (32% svih umrlih u 2007.godini). Više od 15% populacije je inficarano HIV-om u 8 zemalja (Južnoafrička Republika, Botcvana, Lesoto, Mozambik, Svazilend, Namibija, Zambija i Zimbabve).

EPIDEMIOLOŠKA SITUACIJA HIV/AIDS-a

U REPUBLICI SRBIJI U PERIODU 1985 – 20.11. 2007. godina

U Srbiji je od 1985. zaključno sa 20.11. 2007. godine zvanično registrovano 2178 HIV pozitivnih osoba, od kojih je 1381 osoba (63%) već obolela od AIDS-a (side), dok je 917 osoba umrlo od AIDS-a (66% svih obolelih).Dominira grupisanje registrovanih HIV pozitivnih osoba (89%) na teritoriji centralne Srbije, i to uglavnom na području grada Beograda (77%), koji kao i svaka metropola ima više zastupljeno rizično ponašanje, ali i najveći broj testiranja se obavi upravo u Beogradu.

Prema dostupnim podacima 65 osoba inficiranih HIV-om je umrlo od bolesti i stanja koja nisu specifična za AIDS, tako da krajem 2007. godine u R.Srbiji 1196 osoba živi sa HIV-om, odnosno zvanično registrovana prevalencija HIV infekcije je 0,01%.

Nakon kontinuiranog porasta registrovanih osoba sa kliničko manifestnim AIDS-om, od 1999. godine se zapaža postepeno opadanje broja obolelih, s procenom da će taj trend zadržati i tokom narednog perioda. Takođe, od 1997. godine se registruje i kontinuiran pad broja umrlih, tako da se od 2002. godine registruje prosečno oko 26 umrlih od AIDS-a na godišnjem nivou. Pad obolevanja i umiranja od AIDS-a najverovatnije je rezultat primene kombinovane, visoko aktivne antiretrovirusne terapije (HAART) koja je od 1997. godine dostupna i besplatna i kod nas.

Broj inficiranih, obolelih i umrlih muškaraca je trostruko veći u odnosu na žene, što ukazuje na veću izloženost muškaraca infekciji i slaže se sa podacima iz Evrope i sveta.

Najviše HIV pozitivnih osoba dijagnostikovano u uzrastu 25-39 godina (58%), obolelih u uzrastu 30-49 godina (934 osobe tj. 69%), a umrlih takođe u u uzrastu 30-49 godina (621 osoba tj. 69%). Među decom uzrasta do 15 godina HIV infekcija je retka (3,3%), kao i među mladima uzrasta 15 -24 godine (12,8%). 

Ukupno posmatrano vodeći način prenošenja HIV-a među obolelim od AIDS-a je korišćenje zajedničkog pribora za injektiranje među intravenskim korisnicima droge (43%), koji sa hemofiličarima i primaocima krvi (8,5% i to zaraženim uglavnom pre 1987. godine, od kada se svi dobrovoljni davoci krvi, tkiva i organa u Srbiji obavezno testiraju na HIV), čine više od polovine svih obolelih od AIDS-a zaraženih putem krvi.

Drugu veliku transmisivnu grupu među obolelima čine osobe koje su HIV «uzele» nezaštićenim seksualnim odnosom, bilo sa osobom istog ili suprotnog pola (36%). Prenos HIV infekcije sa majke na dete je izuzetno redak (1,5%), dok za više od 11% obolelih, uglavnom muškaraca, nije prijavljen način zaražavanja, što pobuđuje sumnju da zbog izražene stigmatizacije homoseksualizma i prisutne homofobije u našem društvu, muškarci često prikrivaju svoje rizično ponašanje. Slične pretpostavke postoje i za neke druge zemlje, a naročito za zemlje istočne Evrope.

Među umrlima skoro polovina je intravenskih korisnika droga, dok je trećina svih umrlih HIV stekla seksualnim kontaktom, a svaki deseti umrli je hemofiličar ili primalac krvi ili krvnih derivata.

Premda je epidemiološka situacija u Srbiji uobičajena, ono što zabrinjava je porast seksulnog prenosa HIV-a registrovan među obolelim od AIDS-a, naročito izražen u poslednjih desetak godina (sa 15% 1991. na 51% 2005.), uz istovremeni pad obolelih među intravenskim korisnicima droge (sa 72% 1991. na 18% 2006).

Tokom 2007. godine, zaključno sa 20.11.2007. godine, u Republici Srbiji je novoregistrovano 75 HIV pozitivnih osoba, 29 osoba obolelih od AIDS-a i 12 osobe umrlih od AIDS-a, dok su registrovane i 4 osobe umrle sa HIV-om.

Od 75 novootkrivenih osoba inficiranih HIV-om 46 (61%) je iz Beograda, a 10 (13%) je sa teritorije Vojvodine. Registrovano je skoro sedmostruko više muškaraca (65 muškarca prema 10 žena). Većina novootkrivenih osoba zaraženih HIV-om prijavljenih tokom 2007. godine pripada uzrastu 20-49 godina (68 osoba odnosno 91%), pri čemu je svaka treća osoba uzrasta 20-29 godina (29 osoba odnosno 39%). Što se tiče načina transmisije 53 HIV infekcija je prenešeno nezaštićenim seksualnim odnosom (71% odnosno 82% od svih infekcija kod kojih je prijavljen način zaražavanja), od čega 29 seksualnim kontaktom među muškarcima. U istom periodu registrovano je 11 osoba inficiranih HIV-om (15%) među intravenskim korisnicima droge, dok za 10 osoba (13%) nije prijavljen način prenosa HIV-a.

Premda naša zemlja spada u zemlje sa niskom prevalencijom HIV infekcije epidemiološka situacija se može okarakterisati kao potencijalno nesigurna, obzirom na nepovoljne socijalno-ekonomske uslove, kao i prisutno rizično ponašanje. S druge strane, postoji potencijalna opasnost od ekonomski uslovljene migracije iz zemalja istočne Evrope i centralne Azije, koje su teško pogođene HIV epidemijom.

 Izvor: www.zdravlje.sr.gov.yu